Mattie Schlangen (mede-parochiaan in Pey) is aalmoezenier bij Defensie en momenteel op uitzending in Polen. Daar deelt hij deze tekst met de militairen daar verzameld voor de Dodenherdenking:
Vandaag vallen de geluiden van de wereld stil. We staan hier op een grensland tussen tijd en eeuwigheid. Voor de meesten in Nederland is de stilte van 4 mei een moment van nationaal besef, een eerbetoon aan een geschiedenis die steeds verder weg lijkt te glijden. Maar voor ons, mannen en vrouwen van de krijgsmacht, voelt deze stilte anders. Het is een stilte die spreekt. Het is een stilte die gevuld is met de adem van hen die naast ons stonden, en met de namen van hen die de laatste post hebben verlaten voor een bestemming waar wij nog niet kunnen volgen.
In mijn vakgebied sta ik vaak op de kwetsbare plekken van het leven. Ik zie de trots in de ogen van jonge militairen bij hun beëdiging, maar ik zie ook de diepe voren van verdriet bij de graven op onze erevelden. Vandaag herinneren we ons dat die twee werelden — de trots van de dienst en de rouw om het verlies — onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn door één woord: het offer.
In een kast op kantoor op de peel ligt een kaart met de tekst: ik ben je mattie 24 uur per dag. De kaart werd me op mijn vorige uitzending onder mijn kamerdeur door geschoven. In de context van Defensie en de straattaal die veel jonge militairen gebruiken, is mattie niet alleen een naam maar staat ook symbool voor een zeer goede vriend of kameraad waar je blind op kunt vertrouwen. Het leven staat of valt met vertrouwen, letterlijk bij defensie.
In de Bijbel lezen we dat er “geen grotere liefde is dan je leven te geven voor je vrienden.” Dat is een zin die we vaak horen op dagen als vandaag. Het klinkt heroïsch, bijna poëtisch. Maar wie de werkelijkheid van Defensie kent, weet dat er weinig poëzie is op het moment van het verlies. Het offer is rauw. Het is de lege stoel in de mess, de locker die moet worden leeggeruimd, de vlag die gevouwen wordt over een kist terwijl een familie thuis rouwt om een geliefde.
Toch is dit offer de hoeksteen van onze vrijheid. De militairen die vielen in de meidagen van 1940, de verzetsstrijders die in de anonimiteit van de nacht hun leven gaven, en de collega’s die we verloren in Korea, Libanon, de Balkan, Afghanistan, Irak of Mali — zij stierven niet voor een abstract politiek concept. Zij stierven voor een ander. Voor de veiligheid van mensen die zij niet kenden, en voor de kameraad die op hen rekende. In die zin is elk militair offer een spiegel van de diepste menselijkheid: de bereidheid om jezelf weg te cijferen zodat een ander kan en mag bestaan.
Als gelovig mens weten we dat de dood niet de definitieve scheiding is die het lijkt. Het is het geloven in de verbondenheid van alle zielen. De namen die wij vandaag herdenken en de gezichten die voor onze ogen verschijnen, zijn niet weg. Zij zijn ‘voorgegaan’. Zij maken deel uit van wat wij de ‘onziene rangen’ noemen.
Deze wetenschap legt een dure plicht op onze schouders. Wij dragen hun erfgoed. Elke keer als wij het uniform aantrekken, elke keer als wij op missie gaan of in Nederland de wacht houden, doen we dat in de schaduw van hun moed. Wij zijn de voortzetting van hun verhaal. Dat betekent dat wij de standaard hoog moeten houden. Niet alleen in onze militaire vaardigheden, maar vooral in onze morele integriteit. De doden herdenken betekent: leven op een manier die hun offer waardig is.
In de twee minuten stilte gebeurt er iets bijzonders. De hiërarchie valt weg. De rangen op onze schouders doen er even niet toe. We zijn daar als mens voor God en voor elkaar. In die stilte klinkt de vraag: “Wat doe jij met de vrijheid die je geschonken is?”
De wereld om ons heen wordt onrustiger. We zien hoe vrede een fragiel bezit is geworden, ook aan de grenzen van ons eigen continent. De dreiging is niet langer iets uit de geschiedenisboeken, maar een realiteit die ons vraagt om paraatheid. Juist nu herinnert de herdenking ons eraan dat vrijheid nooit ‘af’ is. Het is een werkwoord.
Wij, militairen, zijn de wachters op de muren. Maar we doen dat niet met een hart van steen. Juist de herdenking houdt ons hart zacht. Het herinnert ons eraan dat elk leven dat verloren gaat een wereld is die instort. Het herinnert ons eraan dat wij de vrede dienen, niet de oorlog. Laten we daarom bidden om de kracht om deze zware maar heilige taak te volbrengen. Bidden we voor de nabestaanden, voor wie de stilte van vandaag de stilte van elke dag is. Moge zij troost vinden in de wetenschap dat hun geliefden niet vergeten zijn, en dat hun namen in de palm van Gods hand gegrift staan. Hun stilte is nu onze opdracht. Hun rust is onze verantwoordelijkheid.
Moge de Eeuwige hen opnemen in Zijn licht, waar geen pijn, geen angst en geen strijd meer is. En moge Hij ons leiden op de weg van gerechtigheid en vrede.
Rust in vrede, kameraden. Wij nemen de wacht over.
